EĞRETİLEME Kelime Anlamı Nedir?


eğretileme(1. anlamı)

a. 1. Eğretilemek işi: “Kendi sarsak ahlak değerlerine bağlı yaşamaktadır. Bu da ilginç bir eğretilemeyle romana yedirilir.” –S. İleri. 2. ed. İstiare.

Güncel Türkçe Sözlük



eğretileme(2. anlamı)

Osm. istiare

Bir sözcüğün alışılmış anlamı dışında kalan bir anlamda kullanılması. Bu yazın sanatı üç yolda tanımlanır:. 1. Bir sözcüğün -benzetme ilgisiyle- başka bir sözcük yerine kullanılması. 2. Benzetme, ayırtılı değişmece. 3. Uzbenzetme, pekişik benzetme (teşbih-i beliğ) deki iki terimden birinin atılarak kısaltılmasıyla oluşan söz sanatı. Eğretileme öğeleri şunlardır: a. eğreti (eğretilenen): [es. t. müstear]: Eğretilemede asıl sözcüğün yerine kullanılan sözcük. b. eğretilik (kendisinden eğretilenen): [es. t. müstearün minh]: Eğretilemede eğretinin temeli olan söz. c. eğretili (kendisi için eğretilenen): [es. t. müstearün leh]: Eğretilemede, bir benzetme ilgisi kurmak için başka bir sözcükle anlatılan nesne, (“benzetmelik” durumundaki ve anlamındaki sözcük). ç. ipucu: [es. t. karine-i muayyine]: Tümcede bir eğretileme ayırtısı bulunduğunu belirtmeye yarayan sözcük. Ör. “Askerlerimiz kükre-yerek siperlerinden fırladı.” tümcesindeki kükreme sözcüğü. d. engelleyici ipucu (ayrıncalık): [es. t. karine-i mania]: Eğretilemede, başka anlamlara kaymayı engelleyen sözcük. Değişmeceli olarak kullanılan sözcüğün, gerçek anlama kaymasına engel olur. Eğretileme çeşitli yönlerden türlere ayrılır: I-a. açık eğretileme: [es. t. açık istiare, istiare-i musarraha]: Bir varlığı kendi adiyle değil, herhangi bakımdan benzetildiği başka bir nesnenin adiyle anma. Benzetmeliğin (kendisine benzetilenin) anlatımında kalıp, benzetilenin düşmesidir. “Aslan asker” uzbenzetmesi şöyle açık eğretileme olur: “Aslanlarımız sınırlarımızı bekliyor”. b. kapalı eğretileme: [es. t. kapalı istiare, istiare-i mekniye]: Uzbenzetmede benzetilenin anlatımda kalıp benzetmeliğin düşmesiyle kısalışıdır. Yukarıdaki uzbenzetme şu biçime girer: “Askerlerimiz kükreyerek siperlerinden fırladılar.” 2.. Eğretilenen sözcüklerin sayısına göre türler: teklik eğretileme: [es. t. istiare-i müfrede]: Bir tek sözcükle oluşan eğretileme. b. bileşik eğretileme: [es. t. istiare-i mürekkebe]: Birden çok sözcükle örülen eğretileme. c. yaygın eğretileme: [es. t. istiare-i temsiliye] bk. bileşik eğretileme. Ör: “Saman altından su yürütmek.”, “Ayağını yorganına göre uzat.” 3. Sözcük türlerine göre: a. temel eğretileme (adcıl eğretileme): [es. t. istiare-i asliye]: Eğretilenlerin ad soylu bir sözcük olduğu eğretileme. b. uydu eğretileme: [es. t. istiare-i tebaiyye]: Eğretilenlerin eylem ya da eymemsi bir sözcük olduğu eğretilme. 4. Açık eğretilemede, engelleyici ipucunun bulunup bulunmadığına göre: a. salt eğretileme: [es. t. istiare-i mutlaka, istiare-i musarraha-i mutlaka ]: Anlatımda engelleyici ipucunun bulunmadığı eğretileme. Ör: Yanımda bir aslan var. b. yalın eğretileme: [es. t. istiare-i mücerrede, istiare-i musarraha-i mücerrede]: Eğretilenen için, engelleyici ipucunun bulunduğu eğretileme. Ör: Yanımda silâhlı bir aslan var. c. pekitli eğretilme: [es. t. istiare-i müreşşaha, istiare-i musarraha-i müreşşaha]: Eğretilenin pekiştirici sözcüklerle nitelendiği eğretileme. Ör: Yanımda pençesi güçlü bir aslan var. 5. imgeletici eğretileme: [es. t. istiare-i tahyiliye]: İçinde ipucu bulunan kapalı eğretilemelere verilen ad. Ör: Küşcağız dertli derli ötüyordu. 6. Eğretilemeler, anlaşılma derecesine göre de çeşitlenir: a. saçık eğretileme: [es. t. istiare-i âmiye, istiare-i müptezele]: Herkesin kolayca yapabileceği eğretileme. b. seçkinsel eğreti lerne (yavlak eğretileme): [es. t. istiare-i hassiye, istiare-i garibe]: Ancak seçkinlerin anlayabileceği eğretileme. 7. Eğretilemede şu terimler de vardır: a. uyarlı (dengeli) eğretileme: [es. t. istiare-i vifakiye]: Eğretilikle eğretilenin bir kişide toplandığı eğretileme. Ör. Yoksulluk içinde kıvranmış bir kimse için: “Bütün varlığını yitirmişti; yeniden can buldu.” sözü gibi. Bu örnekte eğretilik “can”, eğretilen ise “zenginlik”tir. / b. sakalı eğretileme: [es. t. istiare-i temlihiye] c. alaylı eğretileme: [es. t. istiare-i tehekkümiye]: Alay için yapılan eğretileme. Ör. Korkak bir kimse için: “Aslan geliyor.” demek gibi. ç. ilgeci gizli benzetme: [es. t. teşbih-i muzmer-ül-edat]: Her eğretileme kısalmış bir benzetmedir. Bunun için eğretilemeye böyle de derler.

BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974


Sponsorlu Bağlantılar

EĞRETİLEME ile alakalı bazı sözcükler ve anlamları

  • EĞRETİLEME: eğretileme(1. anlamı) a. 1. Eğretilemek işi: “Kendi sarsak ahlak değerlerine bağlı yaşamaktadır. Bu da ilginç bir eğretilemeyle romana yedirilir.” –S. İleri. 2. ed. İstiare. Güncel Türkçe Sözlük eğretileme(2. anlamı) Osm. istiare Bir sözcüğün alışılmış anlamı dışında kalan bir anlamda kullanılması. Bu yazın sanatı üç yolda tanımlanır:. 1. Bir sözcüğün -benzetme ilgisiyle- başka bir sözcük yerine kullanılması. 2. Benzetme, ayırtılı Devamını Oku

  • İĞRETİLEME ÖĞELERİ: iğretileme öğelerianlamı Osm. Erkânı istiare (Söz sanatı terimi) Beştir: İlişik, Aykırılık, İğreti, İğrelti, İğretilik. Bunlara bak. BSTS / Edebiyat ve Söz Sanatı Terimleri Sözlüğü1948 Devamını Oku

  • SALT EĞRETİLEME: salt eğretilemeanlamı bk. eğretileme II, 4. a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • TEMEL EĞRETİLEME: temel eğretilemeanlamı bk. eğretilme II, 3. a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • ADCII EĞRETİLEME: adcıI eğretilemeanlamı bk. eğretileme II, 3 a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • KAPALI EĞRETİLEME: kapalı eğretilemeanlamı bk. eğretileme II, 1 b. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • DENGELİ EĞRETİLEME: dengeli eğretilemeanlamı Osm. istiare-i vifakiye bk. eğretileme III, a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • PEKİTLİ EĞRETİLEME: pekitli eğretilemeanlamı bk. eğretileme II, 4. c. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • UYARLI (DENGELİ) EĞRETİLEME: uyarlı (dengeli) eğretilemeanlamı bk. eğretileme III, a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

  • GENELLEŞMİŞ EĞRETİLEME: genelleşmiş eğretilemeanlamı Osm. istiare-i âmiye, istiare-i müptezele bk. eğretileme VI, a. BSTS / Yazın Terimleri Sözlüğü1974 Devamını Oku

Sponsorlu Bağlantılar